بررسى شاخص هاى توسعه ICT در ایران



نقش و کارکردهاى فناورى ارتباطات و اطلاعات به عنوان محور بسیارى از تحولات جهانى امرى انکار ناپذیر است. 
در این بین شناخت جایگاه جهانى ایران در عصر ارتباطات و میزان رشد ابزارهاى فناورى ارتباطات و اطلاعات در مقایسه با سایر کشورها مى تواند راهکارهاى مناسبى را در جهت توسعه شاخصهاى این فناورى در اختیار برنامه ریزان کشور ما بگذارد و هشدارهاى لازم را مورد افتادن در ورطه شکاف دیجیتالى که امروزه گریبان گیر اکثر کشورهاى در حال توسعه شده است به ما بدهد.
براساس برنامه توسعه تعیین شده از جانب سازمان ملل متحد براى تجزیه و تحلیل توسعه ICT در کشورهاى مختلف چهار شاخص کلى مورد توجه و بررسى قرار مى گیرد. این شاخصها شامل موارد زیر مى باشند:

1- شاخص قابلیت اتصال
2- شاخص دسترسى
3- شاخص کابرى
4- شاخص آزادسازى
هر یک از شاخصهاى مذکور داراى ابزارها و ابعاد گوناگونى مى باشند که با تجزیه و تحلیل و بررسى هریک ازآنها مى توان به میزان توسعه فناورى ارتباطات و اطلاعات در یک کشور پى برد. این ابعاد عبارتند از :
شاخص قابلیت اتصال شامل وضعیت زیر ساختهاى فیزیکى براى ICT ازقبیل:
1-پهناى باند اتصال به اینترنت،
2 -تعداد رایانه هاى شخصى،
3 -ضریب نفوذتلفن ثابت و همراه.

شاخص دسترسى شامل مشخصه هاى دسترسى از قبیل:
1-تعداد کاربران اینترنت
2-متوسط دریافت
3-هزینه تماس و غیره.

شاخص کاربرى شامل محاسبه تبادل اطلاعات از طریق مخابرات و مراکز تبادل اطلاعات اینترنتى شاخصهاى آزاد سازى شامل انجام دگرگونى هاى ساختارى براى انطباق و جذب ICT و با توجه به تبادلات و رقابت هاى اینترنتى در بخش مخابرات و ارتباطات کشور.
بر اساس شاخص هاى ذکر شده کشورهاى جهان به سه گروه: کشورهاى در پى توسعه (مثل ایران، پرو، سوریه)،کشورهاى در حال توسعه(مثل امارات متحده عربى) وکشورهاى توسعه یافته یا پیشتاز درفناورى ارتباطات و اطلاعات(مثل نروژ،آمریکا،ایسلند) تقسیم بندى مى شوند. در این مجال سعى مى شود با نگاهى تحلیلى-آمارى شاخص هاى توسعه ICT در ایران مورد بررسى قرار گیرند.

1- تعداد شناسه(Domain) اینترنتى ثبت شده
تعداد سایتهاى اینترنتى راه اندازى شده در کشور مى تواند یکى از شاخصهاى توسعه کاربرد ابزارهاى اطلاع رسانى باشد. کشور ما با جمعیت جوانى که دارد در دو ساله گذشته سیر رشد بسیار بالا و باور نکردنى اى را در ثبت شناسه هاى اینترنتى داشته است. اغلب ارگان ها و سازمان هاى دولتى، اکثر شرکتهاى خصوصى و بسیارى از افراد حقیقى اقدام به استفاده از سرویس هاى اینترنتى در جهت ثبت شناسه و اجاره فضا کرده اند و برنامه هاى اطلاع رسانى خود را از این طریق دنبال مى کنند. متاسفانه یا خوشبختانه هنوز آمار دقیق و روشنى از شناسه هاى ثبت شده براى ایرانیان به علت حجم روز افزون ثبت در اختیار نیست.

2- تعداد رایانه هاى شخصى
میزان اقبال عمومى به استفاده از رایانه در کارهاى شخصى و افزایش تعدادPC در میان مردم و در تمام سطوح سنى وموقعیتهاى مختلف جغرافیایى مى تواند به عنوان یکى از شاخصه هاى کاربردى شدن ICT مورد توجه قرار گیرد. طبق آخرین آمار موجود در کشور ما با جمعیتى در حدود هفتاد میلیون نفر تعداد هفت میلیون دستگاه رایانه وجود دارد. یکى دیگر از ابعاد این شاخص را مى توان به میزان واردات رایانه هاى شخصى به کشور اختصاص داد. که قطعاُ کشور ما در این مورد درصد بالایى را بخود اختصاص خواهد داد هرچند که در چند ساله اخیر سیرایجاد خطوط مونتاژ رشد چشمگیرى داشته است.

3- تعداد خطوط تلفن
این عامل کاملاً به عنوان یک عامل محدود کننده براى اتصال و دسترسى به اینترنت محسوب مى شود. از سوى دیگر مى توان ظرفیت توسعه خطوط اینترنت را بر این اساس برآورد نمود. عموماُ ایجاد شبکه هاى تلفن به هزینه هاى بالایى نیاز دارد به طورى که مقدار این عامل ارتباط مستقیم با درآمد سرانه ملى و منابع دولتى دارد. توزیع جغرافیایى در خصوص مقدار این عامل بسار اهمیت دارند.

4-تعداد کاربران اینترنت
در خصوص تعداد کاربران اینترنت تعداد کاربرانى که از یک اشتراک اینترنت استفاده مى کنند مورد توجه قرار مى گیرد. اما در کشور درحال توسعه اى چون ایران انواع دیگرى غیر از اشتراک مثل استفاده از کافى نتها و نیز دسترسى هاى شراکتى در محاسبات لحاظ مى شوند.

5-نرخ مکالمات تلفنى محلى
نرخ مکالمات تلفنى عامل مهمى براى دسترسى کاربران است. بدیهى است در صورت بالا بودن نرخ مکالمات تلفنى استفاده از اینترنت براى عموم مردم مقرون به صرفه نخواهد بود.و این در حالى است که کاربران اینترنت در قبال اتصال به شبکه باید دو هزینه تلفن و هزینه دسترسى به شبکه را بپردازند. با این حال تمهیداتى مثل کاهش نرخ خدمات تلفن و کارتهاى اینترنتى در بعضى ساعات شب مى تواند عامل موثرى در جذب کاربران به استفاده از شبکه باشد.

در این میان نباید از این نکته غافل ماند که به علت نبود یا کمبود کیفیت خدمات اینترنت در برخى شهرها کابران اقدام به خرید و استفاده از سرویس هاى شهرهاى بزرگى مثل تهران مى کنند که این خود موجب افزایش هزینه هاى تلفن مى شود.

5- تولید ناخالص ملى
سرانه درآمد مردم یک عامل تعیین کننده در استفاده از اینترنت محسوب مى شود. قدرت خرید سخت افزار و استطاعت مالى فرد براى پرداخت هزینه ارتباط مشخص کننده امکان برقرارى ارتباط اینترنتى مى باشد.

6-رقابت در عرصه مخابرات
در بسیارى از کشورها که بخش خصوصى، مسئول ارائه خدمات مخابراتى مى باشد. شرکتهاى مختلف با کم کردن قیمتها، ارائه سرویس هاى ویژه برآنند تا به طورموثرتر در بازار حاضر شوند. به عبارت دیگرعدم وجود فضاى رقابتى منتج به گران شدن و پر هزینه ماندن خدمات فناورى ارتباطات و اطلاعات مى شود و مانع توسعه ICT میشود. کشور ما نیز با توجه به حضور قدرتمند و غالباُ انجصارى بخش دولتى با مشکلات زیادى در زمینه خدمات فناورى ارتباطات و اطلاعات مواجه است. که نیاز به تدوین و تعیین چهرچوب هاى قانونى براى انتقال بخش هاى خدماتى ICT به بخش خصوصى را تقویت مى کند.

7- تعداد شرکت هاى خدمات رسان سرویس دهنده وِب ((ISP ورقابت بین آنها
تعداد شرکتهاى سرویس دهنده وِب(ISP ) در هر کشورى به عنوان یکى از شاخص هاى توسعه یافتگى ICT در آن کشور به شمار مى رود. که رقابت و تلاش این شرکتها براى کسب سهم بیشترى از بازار مى تواند به ارزان شدن قیمتها، بهبود کیفیت، ارتقا سرعت منتهى شود. در چند سال گذشته علاوه بر تهران شاهد رشد بسیار خوبى درافزایش تعداد ISP ها در شهرستان ها بودیم که نکته نوید بخش در این قضیه اقبال بخش خصوصى به سرمایه گذارى در راه اندازى ISP بود که نتیجه آن کاهش مناسب هزینه هاى اشتراک در مورد کارتهاى اینترنتى و اشتراک هاى زمانى به همراه افزایش کیفیت خطوط اینترنت از سوى برخى ISP ها بودیم. این امر حتى بر روى خدمات کافى نت هاى سطح شهرها نیز تاثیر داشته است.

8-استفاده از اینترنت یا کاربرى
در خصوص شاخص کاربرى حجم داده هاى مخابره شده از نظر تجارى اهمیت دارد.به عبارت دیگر حجم داده هاى ارسال و دریافت شده در فعالیت ISP ها مهم به شمار مى آید. که این شاخص با محاسبه شاخص مخابرههاى راه دور به دست مى آید.

با آگاهى از شاخص هاى توسعهICT بر اساس استانداردهاى جهانى در کشور ایران به نظر مى رسد که براى دستیابى هرچه بهتر و سریعتر به شاخص ها و ابزارهاى توسعه ارتباطات و اطلاعات منطبق بر استانداردهاى جهانى کشور نیاز مبرمى به نگرش کلان ،اصولى و غیر نمایشى به پدیده ICT دارد.با از بین بردن بسیارى از موانع موجود ازطریق تعریف و تدوین موازین قانونى در راه انتقال خدمات به بخش خصوصى، ارائه خدمات گسترده و حتى رایگان آموزش عمومیICT،افزایش سرانه استفاده از رایانه و اینترنت، نهادینه کردن و اجرایى کردن مفاهیم دولت الکترونیکى و تجارت الکترونیکى در کشور مى توان به دستیابى ایران به عنوان کشورى در حال توسعه ICT و حتى توسعه یافته در ICT امیدوار بود که از لوازم توسعه پایدار براى هر کشورى مى باشد.

منبع : http://www.itiran.com

نوشته شده در تاریخ یکشنبه 19 آبان 1387    | توسط: نوید صادقی    | طبقه بندی: ICT وشاخصهای توسعه،     | نظرات()